Een boer die zijn aardappelveld bespuit tegen schimmelziekte lijkt in eerste instantie weinig met jouw glas kraanwater te maken te hebben. Toch ligt daar een van de minst zichtbare routes waarlangs PFAS in je drinkwater terechtkomt.

Wat is er aan de hand?

Het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) beoordeelt op dit moment 46 bestrijdingsmiddelen die PFAS bevatten. Aanleiding is Deens onderzoek waaruit blijkt dat deze PFAS-stoffen in de bodem afbreken tot TFA: een piepklein en extreem persistent PFAS-molecuul dat nauwelijks door regulier waterzuivering wordt tegengehouden en zich makkelijk verspreidt naar het grondwater. Het Ctgb vertaalt de Deense inzichten nu naar de Nederlandse situatie en verwacht uiterlijk in 2028 een besluit: middelen van de markt halen, de toegestane dosering verlagen, of de vergunningen ongewijzigd laten.

Waarom is TFA zo lastig?

TFA is de kleinste bekende PFAS-variant. Waar grotere PFAS-moleculen nog enigszins door actieve kool of omgekeerde osmose worden afgevangen, glipt TFA daar grotendeels doorheen. Provincie Utrecht signaleerde in eigen onderzoek dat TFA-concentraties rond landbouwgrond soms duizend keer hoger liggen dan die van andere PFAS-stoffen, met een duidelijke link naar het gebruik van bestrijdingsmiddelen op akkerbouwgrond en in boomgaarden. Vergelijkbare patronen zijn gemeld in Drenthe, Overijssel en Noord-Brabant.

Wat betekent dit voor de aardappelteelt?

Van de 46 middelen die het Ctgb beoordeelt, beschermt een deel aardappelen tegen Phytophthora infestans, de aardappelziekte die een onbeschermd gewas binnen twee weken kan vernietigen. Aardappelen zijn economisch een zwaargewicht voor Nederlandse akkerbouwbedrijven: ongeveer een derde van hun inkomen komt hieruit. Belangenorganisatie LTO Akkerbouw erkent het PFAS-probleem, maar wijst erop dat er op korte termijn geen volwaardige groene alternatieven zijn. Massaal overstappen op biologische teelt is evenmin een snelle oplossing, omdat de afzetketen daar nog niet op is ingericht.

Wat betekent dit voor jouw drinkwater?

Een acuut gezondheidsrisico is er volgens het Ctgb op dit moment niet. Het gaat om een risico op de langere termijn: als de instroom van TFA via bestrijdingsmiddelen doorgaat, stapelt de stof zich op in grond- en drinkwaterbronnen, precies de bronnen waar veel Nederlandse drinkwaterbedrijven van afhankelijk zijn. In onze eigen PFAS CHECK-data zien we die TFA-bijdrage al terug: in steden als Weesp draagt TFA voor ongeveer 13 tot 14 procent bij aan de totale PEQ-waarde, in Capelle aan den IJssel is dat relatief zelfs bijna de helft. Nog geen hoofdoorzaak van de totale PFAS-belasting, maar wel een groeiende factor die vanuit een heel andere hoek komt dan de bekende bronnen zoals industrie en blusschuim.

Hoe verhoudt zich dit tot het bredere PFAS-verbod?

Nederland dient, samen met Duitsland, Denemarken, Noorwegen en Zweden, al langer een restrictievoorstel in bij het Europees chemicaliënagentschap (ECHA) voor een breed verbod op PFAS. Bestrijdingsmiddelen zijn daarin echter uitgezonderd als 'essentieel gebruik', mede onder druk van de industrie. Drinkwaterbedrijven, verenigd in Vewin, willen die uitzondering juist geschrapt zien: zonder ingrijpen vrezen zij onherstelbare verontreiniging van kwetsbare winningen. De Ctgb-beoordeling van deze 46 middelen loopt dus enigszins los van, maar raakt wel direct aan, die bredere Europese discussie.

Wat kun je doen?

Check via de gratis PFAS CHECK op okidowater.nl welke PFAS-waarden gemeten zijn bij de productielocatie die jouw drinkwater levert, inclusief het TFA-aandeel daarin.

Volg de Ctgb-besluitvorming als je in een agrarisch gebied woont: de definitieve uitkomst wordt niet voor 2028 verwacht, maar tussentijdse maatregelen kunnen eerder volgen.

Overweeg filtratie met een systeem dat ook de kleinste PFAS-varianten zoals TFA verwijdert, aangezien reguliere actieve-koolfilters daar minder effectief in zijn dan omgekeerde osmose.

Bronnen

NOS, Mogelijk verbod op bestrijdingsmiddelen met PFAS: vrees voor aardappelziekte (21 april 2026). College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). Provincie Utrecht, onderzoek TFA in grondwater rond landbouwgrond. Vewin, standpunt PFAS-houdende bestrijdingsmiddelen. PFAS CHECK-database Okido Water, waterkwaliteitsrapportages Nederlandse drinkwaterbedrijven.

0 opmerkingen