Voorbeeld PFAS in drinkwater
Voorbeeld PFAS in drinkwater
In Nederland wordt PFAS in drinkwater gemeten en gerapporteerd door waterbedrijven.
Maar hoe beoordeel je of die waarden hoog of laag zijn?
Het RIVM gebruikt hiervoor een drinkwaterrichtwaarde van 4,4 ng/L (PEQ).
In dit voorbeeld kijken we naar het drinkwater van productielocatie Bergen (PWN, Q3 2025).
- Totaal PFAS (Som 20, max): 31 ng/L
- Gewogen PFAS (PEQ, max): 26,2 ng/L
- RIVM richtwaarde: 4,4 ng/L
Kort gezegd: de gemeten waarde ligt in dit voorbeeld ongeveer 6× boven de RIVM-richtwaarde voor drinkwater.
Bron: PWN-rapport 3e kwartaal 2025 – Productielocatie Bergen).
Het RIVM gebruikt de methode PEQ (PFOA-equivalenten) om te beoordelen hoe schadelijk het totale PFAS-gehalte in drinkwater is.
Niet elke PFAS-stof is even gevaarlijk. Daarom wordt met een wegingsfactor (RPF) gewerkt, zodat de meest schadelijke stoffen zwaarder meetellen in de berekening.
De vier PFAS waarnaar specifiek gekeken wordt, zijn:
- PFOA (RPF = 1)
- PFOS (RPF = 2)
- PFHxS (RPF = 0,6)
- PFNA (RPF = 10)
Belangrijk: Hoe hoger de RPF, hoe schadelijker de stof wordt ingeschat.
Zo is de PFAS-belasting in Bergen berekend
Niet alle PFAS zijn even schadelijk. Met de RIVM-RPF-methode wordt iedere gemeten PFAS gewogen ten opzichte van PFOA. De uitkomst wordt uitgedrukt in PFOA-equivalenten (PEQ).
Bekijk de volledige PEQ-berekening
Concentratie × RPF = bijdrage aan PEQ. Waarden onder de rapportagegrens zijn volgens de lower-boundmethode als nul meegenomen.
| PFAS | Maximum | RPF | PEQ-bijdrage |
|---|---|---|---|
| PFOA | 5,6 ng/L | 1 | 5,600 ng/L |
| PFOS | 4,0 ng/L | 2 | 8,000 ng/L |
| PFHxS | 1,8 ng/L | 0,6 | 1,080 ng/L |
| PFNA | 0,40 ng/L | 10 | 4,000 ng/L |
| PFHpA | 2,3 ng/L | 1 | 2,300 ng/L |
| PFHxA | 3,5 ng/L | 0,01 | 0,035 ng/L |
| PFPeA | 3,8 ng/L | 0,05 | 0,190 ng/L |
| PFBA | 4,3 ng/L | 0,05 | 0,215 ng/L |
| PFBS | 4,9 ng/L | 0,001 | 0,005 ng/L |
| PFPeS | 0,24 ng/L | 0,6 | 0,144 ng/L |
| PFDA | 0,24 ng/L | 10 | 2,400 ng/L |
| TFA | 1.200 ng/L | 0,002 | 2,400 ng/L |
| Totaal PEQ | 26,37 ng/L ≈ 26,4 ng/L | ||
Bron: PWN Bergen, Q3 2025. Berekening volgens de RIVM-RPF-methode, op basis van afzonderlijke kwartaalmaxima.
Waarom deze richtwaarde wordt gebruikt
De RIVM-drinkwaterrichtwaarde van 4,4 ng/L (PEQ) is niet zomaar gekozen.
Deze waarde is afgeleid van de gezondheidskundige grens voor totale PFAS-blootstelling, de zogeheten Tolerable Weekly Intake (TWI) van de EFSA.
Bij het vaststellen van de richtwaarde gaat het RIVM uit van een standaardpersoon van 70 kg die dagelijks 2 liter water drinkt. Daarnaast is er afgesproken dat 20% van de totale PFAS-inname via drinkwater mag zijn, terwijl de rest afkomstig is uit voeding en de leefomgeving.
De drinkwaterrichtwaarde is dus zo bepaald dat je onder deze aannames, niet boven de totale veilige blootstelling uitkomt.
Wat dit betekent in de praktijk
Wanneer de PFAS PEQ-waarde in drinkwater hoger ligt dan deze richtwaarde, neemt de bijdrage van drinkwater aan de totale blootstelling toe.
Omdat PFAS ook via andere bronnen het lichaam binnenkomen, kan het dan lastiger worden om onder de aanbevolen gezondheidskundige grens te blijven.
Dit is de reden waarom de RIVM-richtwaarde wordt gebruikt als belangrijk referentiepunt bij het beoordelen van drinkwaterkwaliteit.
PFAS in drinkwater - kerncijfers (PWN Bergen, Q3 2025)
Gebaseerd op de maximale waarden uit het officiële PWN-kwartaalrapport. Afzonderlijke maxima hoeven niet in hetzelfde monster te zijn gemeten.
Overzicht metingen en berekeningen
| Onderdeel | Waarde | Toelichting |
|---|---|---|
| Totaal PFAS (Som 20, LB-max) | 31 ng/L | Ongewogen som; waarden onder de rapportagegrens tellen als nul |
| PEQ (PFOA-equivalenten) | 26,4 ng/L | RPF-gewogen berekening op basis van de afzonderlijke kwartaalmaxima |
| PEQ-inname per week | Circa 369 ng/week | 26,37 ng/L × 14 L/week bij 2 L per dag |
| Inname per kg lichaamsgewicht | Circa 5,3 ng/kg/week | Alleen via drinkwater, uitgaande van 70 kg |
Vergelijking met richtwaarden
| Vergelijkingswaarde | Grens | Vergelijking |
|---|---|---|
| RIVM-drinkwaterrichtwaarde | 4,4 ng/L PEQ | 26,4 ng/L PEQ is circa 6,0× hoger |
| Deense kwaliteitseis Som PFOA + PFOS + PFNA + PFHxS | 2 ng/L | 11,8 ng/L is circa 5,9× de Deense grens en zou niet voldoen |
- De RIVM-vergelijking gebruikt PEQ: PFAS worden gewogen op relatieve potentie.
- De Deense vergelijking is een ongewogen som van vier PFAS.
- Beide uitkomsten zijn gebaseerd op afzonderlijke kwartaalmaxima en vormen geen waarde van één watermonster.
Bron: PWN Bergen, Q3 2025. Berekening volgens de RIVM-RPF-methode, op basis van kwartaalmaxima.