Voorbeeld PFAS in drinkwater
In Nederland wordt PFAS in drinkwater gemeten en gerapporteerd door waterbedrijven.
Maar hoe beoordeel je of die waarden hoog of laag zijn?
Het RIVM gebruikt hiervoor een drinkwaterrichtwaarde van 4,4 ng/L (PEQ).
In dit voorbeeld kijken we naar het drinkwater van productielocatie Bergen (PWN, Q3 2025).
- Totaal PFAS (Som 20, max): 31 ng/L
- Gewogen PFAS (PEQ, max): 26,2 ng/L
- RIVM richtwaarde: 4,4 ng/L
Kort gezegd: de gemeten waarde ligt in dit voorbeeld ongeveer 6× boven de RIVM-richtwaarde voor drinkwater.
Bron: PWN-rapport 3e kwartaal 2025 – Productielocatie Bergen).
Het RIVM gebruikt de methode PEQ (PFOA-equivalenten) om te beoordelen hoe schadelijk het totale PFAS-gehalte in drinkwater is.
Niet elke PFAS-stof is even gevaarlijk. Daarom wordt met een wegingsfactor (RPF) gewerkt, zodat de meest schadelijke stoffen zwaarder meetellen in de berekening.
De vier PFAS waarnaar specifiek gekeken wordt, zijn:
- PFOA (RPF = 1)
- PFOS (RPF = 2)
- PFHxS (RPF = 0,6)
- PFNA (RPF = 10)
Belangrijk: Hoe hoger de RPF, hoe schadelijker de stof wordt ingeschat.
Berekening PFAS in drinkwater (PWN Bergen – Q3 2025)
Totaal PFAS (SOM 20, max)
34 ng/L
PEQ (gewogen, max)
26,2 ng/L
RIVM-richtwaarde (PEQ)
4,4 ng/L
Hoe komen we tot 26,2 ng/L PEQ?
Niet alle PFAS zijn even schadelijk. Het RIVM gebruikt daarom voor elke PFAS een wegingsfactor (RPF). De gemeten waarde per stof wordt vermenigvuldigd met deze factor. De som van alle gewogen waarden heet PEQ (PFAS-equivalent).
In deze tabel is gerekend met de maximale gemeten waarden uit het PWN-rapport voor productielocatie Bergen (Q3 2025) en de officiële RIVM-RPF-factoren.
| PFAS-soort | Maximale waarde (ng/L) | RPF-factor (RIVM) | Bijdrage aan PEQ (ng/L) |
|---|---|---|---|
| PFOA | 5,6 | 1 | 5,6 |
| PFOS | 4,0 | 2 | 8,0 |
| PFHxS | 1,8 | 0,6 | 1,1 |
| PFNA | 0,40 | 10 | 4,0 |
| PFHpA | 2,3 | 1 | 2,3 |
| PFHxA | 3,5 | 0,01 | 0,04 |
| PFPeA | 3,8 | 0,05 | 0,19 |
| PFBA | 4,3 | 0,05 | 0,22 |
| PFBS | 4,9 | 0,001 | 0,00 |
| PFDA | 0,24 | 10 | 2,4 |
| TFA (trifluorazijnzuur) | 1.200 | 0,002 | 2,4 |
| Totaal PEQ (maximale waarden) | 26,2 ng/L | ||
Conclusie: Op basis van de maximale gemeten PFAS-waarden ligt de totale belasting op ongeveer 26,2 ng/L PEQ. Dat is grofweg 6× hoger dan de RIVM-richtwaarde van 4,4 ng/L. Deze berekening is gebaseerd op maximale gemeten waarden en lower-bound methode. Werkelijke waarden kunnen in de tijd variëren.
Waarom deze richtwaarde wordt gebruikt
De RIVM-drinkwaterrichtwaarde van 4,4 ng/L (PEQ) is niet zomaar gekozen.
Deze waarde is afgeleid van de gezondheidskundige grens voor totale PFAS-blootstelling, de zogeheten Tolerable Weekly Intake (TWI) van de EFSA.
Bij het vaststellen van de richtwaarde gaat het RIVM uit van een standaardpersoon van 70 kg die dagelijks 2 liter water drinkt. Daarnaast wordt aangenomen dat ongeveer 20% van de totale PFAS-inname via drinkwater binnenkomt, terwijl de rest afkomstig is uit voeding en de leefomgeving.
De drinkwaterrichtwaarde is dus zo bepaald dat je onder deze aannames, niet boven de totale veilige blootstelling uitkomt.
Wat dit betekent in de praktijk
Wanneer de PFAS PEQ-waarde in drinkwater hoger ligt dan deze richtwaarde, neemt de bijdrage van drinkwater aan de totale blootstelling toe.
Omdat PFAS ook via andere bronnen het lichaam binnenkomen, kan het dan lastiger worden om onder de aanbevolen gezondheidskundige grens te blijven.
Dit is de reden waarom de RIVM-richtwaarde wordt gebruikt als belangrijk referentiepunt bij het beoordelen van drinkwaterkwaliteit.
PFAS in drinkwater – kerncijfers (PWN Bergen, Q3 2025)
Dit zijn de maximale gemeten waarden uit het officiële PWN-labrapport voor productielocatie Bergen.
Overzicht metingen & berekeningen
| Onderdeel | Waarde | Toelichting |
|---|---|---|
| Totaal PFAS (SOM 20) | 31 ng/L | Som van 20 PFAS-soorten (ongewogen, maximale waarde) |
| PEQ (PFOA-equivalenten) | 26,2 ng/L | Gewogen op schadelijkheid (RPF-methode, maximale waarden) |
| PFAS-inname/week (alleen drinkwater) | 366,8 ng/week | 26,2 ng/L × 14 L/week (= 2 L/dag) |
| Inname per kg lichaamsgewicht | 5,2 ng/kg/week | Uitgaande van 70 kg lichaamsgewicht |
Vergelijking met normen
| Norm | Waarde | Vergelijking |
|---|---|---|
| RIVM – drinkwaterrichtwaarde (PEQ) | 4,4 ng/L | PEQ 26,2 ng/L ≈ 6× hoger |
| EFSA – TWI (totale blootstelling) | 4,4 ng/kg/week | Alleen via drinkwater ≈ 5,2 ng/kg/week |
- De RIVM-richtwaarde van 4,4 ng/L PEQ is afgeleid van de EFSA-TWI voor totale PFAS-blootstelling.
- Daarbij rekent het RIVM met een standaardpersoon van 70 kg die 2 liter water per dag drinkt.
- Ook wordt aangenomen dat drinkwater ongeveer 20% van de totale PFAS-inname vormt.
- In dit voorbeeld komt alleen de bijdrage via drinkwater al uit op ongeveer 5,2 ng/kg/week.
Bron: PWN-rapport Q3 2025 – productielocatie Bergen (maximale meetwaarden). RIVM-richtwaarde 4,4 ng/L (PEQ). EFSA TWI 4,4 ng/kg/week.