Leiden is een stad die veel op water gebouwd is, letterlijk. De Rijn slingert erdoorheen, grachten doorkruisen het centrum, en het drinkwater wordt geleverd door Dunea, dat put uit duingebieden aan de Zuidhollandse kust. Die ligging klinkt zuiver. En het water voldoet aan alle wettelijke eisen.

Maar de PFAS-metingen vertellen iets genuanceerder verhaal.

Wat zijn de gemeten PFAS-waarden in Leiden?

Leiden valt in de leveringszone "Leiden en kust" van Dunea. Het drinkwater wordt voornamelijk geproduceerd via productielocatie Katwijk. Dit zijn de meest recente meetgegevens (2025):

Locatie Katwijk (Dunea, Leiden en kust):

  • PEQ gemiddeld: 8,06 ng/L
  • PEQ maximaal: 12,37 ng/L
  • Som 20 PFAS: 23 ng/L
  • TFA: gemiddeld 1.400 ng/L, maximaal 2.300 ng/L (1,4 tot 2,3 microgram per liter)
  • Deense 4-norm (PFOS+PFOA+PFNA+PFHxS): 4,52 ng/L

Ter vergelijking:

  • RIVM-advieswaarde: 4,4 ng/L PEQ. Het gemiddelde in Leiden ligt hier bijna dubbel boven.
  • EU-norm som 20 PFAS: 100 ng/L. Die wordt niet overschreden.
  • Deense 4-norm: 2,0 ng/L. De gemeten waarde in Leiden is 4,52 ng/L, dus meer dan twee keer de Scandinavische drempelwaarde.

Het maximum van 12,37 ng/L PEQ is bijna 3 keer de RIVM-advieswaarde. Dat zijn geen schokkende uitschieters, maar meetbare, structurele aanwezigheid van PFAS in het dagelijkse drinkwater.

De TFA-waarde loopt op tot 2.300 ng/L op het piekmoment, een van de hogere TFA-metingen in de PFAS CHECK-database. Met de RPF van 0,002 draagt dat op het piekmoment 4,6 ng/L bij aan de PEQ, vrijwel gelijk aan de RIVM-advieswaarde van 4,4 ng/L. Gemiddeld (1.400 ng/L) is de bijdrage 2,8 ng/L.

Waarom heeft Leiden PFAS in het drinkwater?

Dunea wint zijn water uit de Zuidhollandse duinen. Kustduinen zijn van nature een goed filter, maar ze zijn niet immuun voor PFAS. De stof hecht zich aan bodemdeeltjes, maar lost ook op in grondwater, en reist dan mee met het water dat in de duinen infiltreert.

Twee bronnen spelen een rol in dit gebied. Ten eerste de Nieuwe Waterweg en het Rijnmondgebied: PFAS-houdend water uit de industrieregio rond Rotterdam infiltreert mee in het kustgebied. Ten tweede het gebruik van blusschuim op vliegvelden en bij brandweerkazernes in de regio. PFAS uit dit schuim is jarenlang in de bodem gezakt.

Dunea past duininfiltratietechnieken toe en zet actieve koolstoffilters in, maar de onderliggende PFAS-belasting in het bronwater zorgt er voor dat er een restconcentratie overblijft na zuivering.

Wat doet Dunea eraan?

Dunea publiceert zijn meetresultaten en voldoet aan de wettelijke kwaliteitseisen. Het bedrijf heeft geïnvesteerd in uitbreiding van zijn zuiveringscapaciteit, met name actief koolstoffiltratie en ozonbehandeling.

De uitdaging is echter dat de wettelijke norm van 100 ng/L som 20 PFAS vrij ruim is in verhouding tot de RIVM-advieswaarde. Zolang de wet niet aangescherpt wordt, is er geen wettelijke verplichting om aan die adviseerwaarde te voldoen.

In de Tweede Kamer is er al langer debat over het aanscherpen van drinkwaternormen. Concrete wetgeving laat echter op zich wachten.

Wat betekent dit voor gezinnen in Leiden?

De meeste volwassenen zullen van de gemeten PFAS-concentraties in Leiden op korte termijn weinig merken. Gezondheidsonderzoek richt zich op langdurige, cumulatieve blootstelling: wat er in de loop van jaren opgebouwd wordt.

Dat maakt de situatie voor specifieke groepen relevanter:

Kinderen tot twaalf jaar nemen relatief meer water op per kilo lichaamsgewicht dan volwassenen. Tegelijkertijd zijn hun immuunsysteem, hormoonsysteem en organen nog in volle ontwikkeling. Meerdere studies tonen een verband aan tussen hogere PFAS-bloedspiegels bij kinderen en een verminderde reactie op vaccinaties, een teken dat het immuunsysteem beïnvloed wordt.

Zwangere vrouwen zijn een tweede aandachtsgroep. PFAS passeert de placenta. Studies hebben verbanden beschreven met een lager geboortegewicht en vroeggeboorte bij hogere blootstelling.

Niemand beweert dat het drinkwater in Leiden schadelijk is. Maar wie dagelijks veel water drinkt, kinderen heeft die dat ook doen, of zwanger is, heeft baat bij het weten van deze getallen.

Is Leiden een uitzondering?

Nee. Dunea levert aan het gehele kustgebied van Zuid-Holland, waaronder ook Den Haag. De meetwaarden in andere Dunea-zones zijn vergelijkbaar of hoger: locatie Monster (gemiddeld 9,88 ng/L PEQ) en locatie Scheveningen (gemiddeld 8,79 ng/L PEQ). Leiden zit aan de lagere kant binnen het Dunea-netwerk, maar de RIVM-advieswaarde overschrijdt het desondanks consequent.

Het patroon in Nederland is breed: steden die water winnen uit kust- of rivierafvoergebieden met industrieel verleden, meten structureel boven de RIVM-grens. Leiden is geen uitzondering. Het is eerder representatief voor een groot deel van het land.

Wat kun jij doen?

Begin bij inzicht. Via de gratis PFAS CHECK op okidowater.nl voer je je postcode in en zie je precies welke locatie jouw water levert, welk bedrijf dat is, en wat de gemeten PFAS-waarden zijn. Zo weet je of je boven of onder de RIVM-advieswaarde zit, met de concrete getallen voor jouw adres.

Wil je jezelf of je kinderen beter beschermen? Een omgekeerde osmosefilter onder de gootsteen verwijdert 90 tot 99 procent van de PFAS-verbindingen uit jouw kraanwater. Onze adviseurs helpen je bepalen wat voor jouw situatie de beste keuze is.

Bronnen

  • Dunea (2025). Kwaliteitsrapportage drinkwater. Productielocatie Katwijk.
  • RIVM (2026). PFAS in drinkwater: advieswaarde 4,4 ng/L PEQ. https://www.rivm.nl/pfas/drinkwater
  • Miljøstyrelsen (Denemarken). Grænseværdier for PFAS i drinkevand: 2,0 ng/L (PFOS+PFOA+PFNA+PFHxS).
  • EFSA (2020). Risk to human health related to the presence of perfluoroalkyl substances in food. EFSA Journal 2020;18(9):6223.
  • Tweede Kamer (2026). Debat drinkwaternormen PFAS en RIVM-advieswaarde.
0 opmerkingen