Zit er PFAS in het drinkwater van Utrecht?

Ja. En de hoeveelheid ligt op het hoogste gemeten moment boven wat het RIVM aanbeveelt als gezondheidsbeschermende grens.

Drinkwaterbedrijf Vitens levert kraanwater aan Utrecht, voornamelijk via productielocatie Groenekan. Welke locatie jij krijgt hangt af van je postcode. De metingen van 2025 laten PFAS-waarden zien die op het piekmoment de RIVM-richtwaarde ruimschoots overschrijden.

Wat is PFAS en waarom is het een aandachtspunt?

PFAS is een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen die al decennialang worden gebruikt in producten als koekenpannen, regenjassen en blusschuim. Ze zijn gemaakt om niet af te breken. Dat doen ze dan ook niet, niet in de natuur en niet in je lichaam.

Via regen, landbouw en industrie zijn ze in de grond en in het oppervlaktewater terechtgekomen. En zo ook in het drinkwater.

Het RIVM heeft een richtwaarde vastgesteld van 4,4 nanogram per liter, uitgedrukt in zogenoemde PFAS-equivalenten (PEQ). Dat is een manier om verschillende PFAS-stoffen met elkaar te vergelijken op basis van hoe schadelijk ze zijn. Boven die grens zijn effecten op het immuunsysteem bij langdurige blootstelling niet uit te sluiten, zeker bij kinderen. De Europese wettelijke norm ligt veel hoger, op 100 nanogram per liter.

Hoeveel PFAS zit er in het Utrechtse drinkwater?

Vitens publiceert elk jaar meetcijfers per productielocatie. Dit zijn de resultaten van 2025 voor Groenekan, de locatie die Utrecht-stad en omgeving bedient.

Het jaargemiddelde lag op 3,48 nanogram PEQ per liter, net onder de RIVM-richtwaarde. Maar op het hoogste gemeten moment haalde Groenekan 9,64 nanogram PEQ per liter. Dat is meer dan twee keer de RIVM-richtwaarde.

Daarnaast wordt bij Utrecht ook de zogenoemde Deense 4-norm gemeten, die alleen de vier gevaarlijkste PFAS-stoffen bij elkaar optelt. Die norm stelt een maximum van 2,0 nanogram per liter. De gemeten waarde: 7,82 nanogram, bijna vier keer die grens.

Hoe komt er PFAS in het Utrechtse kraanwater?

Utrecht is een rivierstad. De Rijn en de Lek stromen door of langs de provincie. Vitens wint een deel van zijn water als zogenoemd oevergrondwater: grondwater dat door de bodem wordt aangevuld vanuit rivierwater. De rivieren stromen door industriegebieden in Duitsland en Belgie waar tientallen jaren PFAS is gebruikt en geloosd. Die stoffen worden meegedragen naar Nederland.

Voor postcodes die bediend worden door het Heuvelrug-grondwater is de situatie gunstiger. Dat diepe grondwater is beter beschermd. Maar voor het grootste deel van Utrecht-stad, dat via Groenekan wordt beleverd, geldt dat rivierwater een rol speelt in de watermix.

Vitens filtert het water zo goed mogelijk. Maar PFAS zijn moeilijk volledig te verwijderen met de huidige technologie, zeker de kortketenige varianten die steeds vaker opduiken.

Voldoet het water aan de wet?

Ja. Het Utrechtse kraanwater voldoet aan de Europese wettelijke norm van 100 nanogram per liter. Vitens handelt binnen de geldende regels.

De RIVM-richtwaarde van 4,4 nanogram PEQ per liter is geen wettelijke verplichting, maar een gezondheidsbeschermend advies. Het geeft de grens aan waarboven langdurige blootstelling risico's met zich meebrengt, met name voor kinderen, zwangere vrouwen en baby's. Die grens wordt in Utrecht op het piekmoment overschreden.

Voor wie is dit het meest relevant?

Kinderen wegen minder. De PFAS-richtwaarde werkt per kilogram lichaamsgewicht, dus een kind heeft bij hetzelfde glas water relatief veel minder ruimte dan een volwassene. Hetzelfde geldt voor baby's die flesvoeding krijgen bereid met kraanwater.

Zwangere vrouwen dragen PFAS over via de placenta. Hoe lager de blootstelling, hoe minder het ongeboren kind meekrijgt.

Welk water krijg jij?

Dat hangt af van je postcode. Via de gratis PFAS CHECK op okido.store/pages/pfas zie je in twee minuten welke Vitens-locatie jouw water levert en hoe de gemeten waarden zich verhouden tot de RIVM-richtwaarde.

Wat kun je doen?

De meest directe stap is een omgekeerde-osmosefilter thuis. Dat type filter verwijdert PFAS effectief, inclusief de kortketenige varianten die door gewone koolfilters nauwelijks worden tegengehouden.

Voor gezinnen met jonge kinderen of een zwangerschap is dit extra het overwegen waard.

Bronnen:
Okido Water PFAS CHECK data, Vitens Groenekan, meetjaar 2025 | Vitens: PFAS en drinkwater | RIVM: PFAS in Nederlands drinkwater